ჭირისუფალი

უბედურება ეწვია,

დიდი ვაება ჩალხისა;

ისმის ნაომარს ქვითინი,

გლოვა-ტირილი ხალხისა.

მოჰსვლია მთელი სოფელი, –

მოკეთეები შორითა;

ღვარი ჩამოდის ცრემლისა

იმ ნაომარის გორითა;

დგანდგარებს მთელი დარბაზი,

მკვიდრად ნაგები ყორითა.

რა ამბავია? რა მოხდა?

რამ შეაძრწუნა ქვეყანა?

თავი-თავს ამდენს ქალს და კაცს

რამ მოუყარა ერთგანა?

არა მომხდარა ისეთი,

მუდამაც არა ხდებოდეს;

განა რა საკვირველია,

ადამიანი კვდებოდეს?

დაკვრითა, ძალ-დატანებით

რომ ხე და ან ქვა ტყდებოდეს?!

ის უფრო უნდა გვიკვირდეს,

ეს ასე არა ხდებოდეს:

შაბერვით, წყალის დასხმითა

სანთელი არა ქრებოდეს

და დღის მაგივრად ხანდახან

უკუნი არა დგებოდეს…

დერიფანს სამი კუბო დგას,

სამი ცხედარის საწოლი:

ერთი დედაა შვილების, –

შვილები მასთან ნაყოლი.

გათავდა ჩალხის ბედობა,

იმისი სარჩო-საყოლი;

აღარვინ დაჰრჩა ვაჟკაცსა

იმისი ამყოლ-დამყოლი;

აღარც ლაშქრობას ერთგული,

აღარც საქმეზე გამყოლი.

რძით ნაზელს, კირით ნაგებსა

კოშკსა ჰგავ გოხით ნაქოლი.

არც არას ამბობს ჩალხია,

ჩიბუხსა ჰსუტავს მხოლოდა;

ფეხ-ფეხზე გადაგდებული

დამჯდარა ტახტის ბოლოსა.

ვინა ისეთი მოზარე,

რომ იგი აიყოლოსა?

როგორც ქვას, ცრემლი არ მოსდის,

გული თუმც სტკივა მწარედა;

გულშივე ჰხარშავს ნაღველსა,

არ გამოაჩენს გარეთა.

არავის უკვირს იქ მყოფთა,

რატომ არ ტირის ჩალხია:

ვაჟკაცად არი ცნობილი,

განა დიაცი, ბალღია,

რომ თავის დაღონებითა

აცრემლ-ატიროს ხალხია

და მტერსაც გალაღებულსა

ის ათქმევინოს: „ახია!..“

ვერ შასძლებს შეუძლებელსა:

ჯავრს ვერ დაიჩნევს იგია;

ჩალხიას ასეთი ქცევა

სხვებისთვის მაგალითია –

გააადვილოს სიკვდილი

ლაჩარის ხალხის თვალშია:

როს ხმალზე საქმე მიდგება,

არ აკანკალდენ მკლავშია.

ვისაც სიკვდილი აშინებს, –

ვინ გაიყოლებს ჯარშია?!

თან-თან ტირილი გახშირდა,

მოზარეებიც გამრავლდა;

ჩალხიას გული ამ დროსა

უფრო და უფრო გაქვავდა.

ორნი მხარ-და-მხარ უსხედან,

ახლად მოჰსვლიან სწორები:

ერთი შავერდი, სხვა გივი,

ორივე მთა და გორები;

ისინიც მისებრ კერპები,

ლაშქარში მოზიარენი,

გულს უმაგრებენ ჩალხიას

გმირნი ტყავ-ჩოხიანები,

დაჭრეხილ ფახახიანნი,

ხმა მჟღრინავ-ბოხიანები,

თითო-ოროლი წამოთქვეს

სიტყვები ბოძიანები.

გახსნეს არაყის დოქებიც,

საფევით ძონძიანები

და გაუწოდეს ყანწითურ

მკლავები ტოტიანები –

ჩალხიას ძღვნად მოტანილი

არაყი შესანდობარი;

თან უთხრეს ორთვე ძმობილთა

სიტყვა სალბუნო, მწყობარი:

„ჩვენ არაყ შავსვათ, ჩალხიავ,

დიაცთ საქმეა ქვითინი,

ჩვენი-კი – ხმლების ტრიალი

და ლურჯეების ბიბინი.

ვინაც დაგაკლდა, გიცხონოს,

ღმერთმა გაკმავოს ზარალი:

საერთო არი სიკვდილი –

ყველას თავგადასავალი.

ამბობენ: ღვთის გაცემულსა

ჩვენ ვერსით ვუშველთ ვერასა,

კაცი ვერსაით წაუვა

თავის ბედსა და წერასა!“

ჰსვამენ მკვდართ შესანდობარსა,

ვინც ლაშქარს მოკვდა, ველადა;

ლაშარის-ჯვარიც ახსენეს,

რომ საყმოს ჰყვანდეს მცველადა.

ხელიდან ხელში გადადის

არაყიანი ხელადა.

მთებივით ჩრდილს აყენებენ

დიდს მამა-პაპის კერასა.

ვერ ჰყურობთ ჭირისუფალსა,

რომ ამ დროს ჰბედავს მღერასა!

მოატანინა ჩონგური,

დაჰკრა, დაიწყო სიმღერა:

ვისაც რამდენი ეწადოს,

ილაყბ-იუბნოს იმდენა!

მტრისთვის ეს ხორველა იყო,

მოკეთის გული მთელდება,

აღარც მას, აღარც ჩალხისა

ყოფნა არ გაუძნელდება,

და სხვასაც ამისთანა დროს

გუნება გაუმხნევდება!